Derde weg zonder ideologische veren
In de verslavingzorg verrees in vel geringere mate dan in zoveel andere sociale bewegingen die in de jaren 60 en 70 opkwamen een groep patiënten/cliënten die een gebrek aan rechten als zorgconsumenten ervoeren. Zoals de opkomst van die groepen wel sterk in de psychiatrie het geval was waar actief verzet werd gepleegd tegen onderdrukking en marginalisering van groepen psychiatrische patiënten. O.a de is de kien voor de LPR in die gelegd. De sector verslavingszorg heeft in al die tijd vrijwel ongestoord door kritikasters en ervaringsdeskundigen kunnen bloeien, met alle gevolgen van dien . Zelfs eindigend in een forse inhaalslag die onder de ironische titel Resultaten Scoren werd ingezet.
De bevrijdingsgedachte van de cliëntenbeweging in de psychiatrie werd verwoord in het begrip empowerment. Dat opgevat moet worden als een herverdeling van de macht uitgeoefend door de overheid en in het verlengde daarvan de patiënt/zorgconsument die controle en verantwoordelijkheid over zijn lichaam en bestaan (her)nam.
Psychiatrisch getinte rehabilitatie is aan de andere kant altijd het werk geweest van professionals en pleitbezorgers, uit de clerus of charitas voor maatschappelijke verantwoordelijkheid en initiatieven om patiënten in de maatschappij te laten voegen.
De waarde van een gemeenschap of groep werd in die tijd, zeker n de VS, duidelijk . Groepstherapieën, therapeutische gemeenschappen verrezen vervolgens in veel landen in het westelijk halfrond. Grondgedachte hierbij was dat persoonlijke vermogens niet ingeperkt warden door een medische, psychiatrische diagnose of de intensiteit van de symptomen.. Maar dat het de opbrengst was van de wisselwerking tussen individuen en de omgeving
De uitbouw van het hersteldenkbeeld gebeurt op basis van deze twee bronnen. De verschillende uitwerkingen van het concept zijn dus terug te voeren op de verschillen. Herstel heeft voor veel mensen zowel een politieke, op maatschappelijke structuren gerichte benadering, maar ook een persoonlijke. Die is gericht op je eigen leven weer onder controle krijgen, zelfbeeld te versterken om uit te komen op het doorleefde en doorvoelde besef van een autonoom, vaardig en waardig mens-zijn die een natuurlijke plaats in deze maatschappij inneemt.
De politiek maatschappelijke lijn is wat diffuser. Via cliëntenraden, lokale, regionale politiek, actiegroepen en andere, al of niet met overheidssteun, ingezette bewegingen. De Engelse , weliswaar economische term, countervailing power dekt hier de lading het best. Hoe bouw je en tegenkracht op tegen de monopolistisch opererende zorgaanbieders? Zodat ze niet omvallen, maar ook gaan doen wat ze geacht worden te doen. Namelijk inspelen op de verwachtingen en wensen van hun cliënten. De positieve effecten die worden verwacht van de uitwerking van het marktstelsel in deze door de AWBZ gedomineerde sector zal nog wel even op zich laten wachten.
De verslavingszorgcliënten hebben de laatste jaren p dit terrein een inhaalrace gelopen, ze hebben een eigen smoel gecreëerd en hun stem laten klinken. Ze staan aan de vooravond van een doorbraak op dit terrein. Onder de vlag van Resultaten Scoren zal er energie getopt worde in maatschappelijk herstel en nazorg. Ervaringsdeskundigheid afgebakend worden en erkenning krijgen.
De vraag die onmiddellijk opkomt is hoe gaat de hulpverlening met deze verrijzenis? Wordt het ingepakt of krijgt de beweging de ruimte om zelfstandig zijn plek in te nemen? Of moet die ruime continu bevochten worden?
Allereerst komt dan de exegese: rehabilitatie of herstel. Wie daar het laatste woord in heeft is volgens mij wel duidelijk. Herstel is de door cliënten gehanteerde term. Herstellen is het verbeteren en verankeren van het persoonlijke vermogen op de levensterreinen, werk ,onderdak, relaties, werk, recreatie. Deze term verwoord in zijn geheel het pakken wensen en verwachtingen.. Het doel is om een bevredigend, hoopvol, en waardig leven te leven inclusief de beperkingen opgelegd door de (chronische0 ziekte, en het ontwikkelen van nieuwe betekenis en zingeving en doelen in iemands leven. Of het huidige systeem in de verslavingszorg hierop inspeelt is maar de vraag. In grote delen van de sector beleven cliënten de geleverde zorg niet op die manier. Het staat vaak in schril contrast me de praktijk. De vraag is in hoeverre het huidige systeem het in zijn genen heeft. Rehabilitatie staat in mijnogen ten dienste van het herstel en is daar ondergeschikt aan.
Heeft de verslavingszorg een januskop of moeten cliënten en ervaringsdeskundigen zich herpakken. Het eerste is vaak het geval, maar voert buiten het bestek van dit betoog.
De opdracht van de cliëntenbeweging aan zichzelf is om een op herstel gericht systeem voor elkaar te krijgen. Waarin de eigenheid van verslavingszorgcliënten tot uiting komt. Waarin alle activiteiten gericht zijn op herstel in een mix van professionele en ervaringsdeskundige settingen. Waarin de noodzaak om , en de worsteling voor, het weer voor de dag krijgen van eigen capaciteiten de uitdaging is.
De weg ernaartoe is niet zozeer een eindproduct, maar een state of mind. Persoonlijke wordingsgeschiedenissen ondersteund door ervaringsdeskundigen , professionals en onderzoekers. Niet alleen op het individu, maar op de aanpak van het hele systeem gericht. In een zoektocht .